बारामती तालुक्यासह पुणे जिल्ह्यातील बारामती, इंदापूर आणि दौंड परिसरात गावठी हातभट्टीची दारू, देशी दारू तसेच इतर अवैध मद्यविक्रीविरोधात पोलिसांकडून वेळोवेळी कारवाया केल्या जातात. या कारवायांमध्ये दारू जप्त करून संबंधित आरोपींविरुद्ध गुन्हे दाखल केले जात असल्याचे दिसून येते. मात्र, या कारवाईत जप्त करण्यात आलेल्या दारूचे नमुने प्रत्यक्षात रासायनिक विश्लेषणासाठी पाठविले जातात का आणि त्या तपासणीचे अंतिम अहवाल काय सांगतात, हा महत्त्वाचा प्रश्न उपस्थित होत आहे.
विशेषतः गावठी हातभट्टीच्या दारूमध्ये स्पिरिट, मेथेनॉल किंवा मानवी आरोग्यास घातक ठरू शकणाऱ्या इतर रासायनिक घटकांचा वापर झाला आहे का, हे केवळ संशयावर न ठेवता शास्त्रीय तपासणीद्वारे स्पष्ट होणे गरजेचे आहे.
FIRमध्ये C.A. तपासणीचा उल्लेख; मात्र अंतिम अहवाल कुठे?
काही प्रकरणांच्या FIRमध्ये जप्त केलेली गावठी हातभट्टीची दारू मानवी आरोग्यास व जीवितास अपायकारक असल्याचे नमूद केले जाते. तसेच दारूचे नमुने C.A. अर्थात रासायनिक विश्लेषणासाठी पाठविण्याची प्रक्रिया करण्यात आल्याचेही नमूद असते.
मात्र, संबंधित नमुन्यांचा अंतिम रासायनिक विश्लेषण अहवाल पोलिस प्रशासनाकडे प्राप्त झाला आहे का? प्राप्त झाला असल्यास त्यामध्ये दारूमध्ये कोणते रासायनिक घटक आढळले? दारूमध्ये स्पिरिट अथवा मेथेनॉलचे प्रमाण किती होते? ही माहिती सार्वजनिकरीत्या उपलब्ध आहे का? असे प्रश्न आता उपस्थित होत आहेत.
FIRमध्ये ‘अपायकारक’ असा उल्लेख असणे आणि प्रत्यक्ष रासायनिक विश्लेषणातून कोणते घटक आढळले हे सिद्ध होणे, या दोन वेगळ्या बाबी आहेत. त्यामुळे जप्त दारूची शास्त्रीय तपासणी आणि त्याचा अंतिम अहवाल महत्त्वाचा ठरतो.
पोलिस प्रशासनासमोर थेट प्रश्न
– जप्त केलेल्या गावठी हातभट्टीच्या दारूचे नमुने प्रत्यक्षात C.A. तपासणीसाठी पाठविण्यात आले आहेत का?
– या नमुन्यांचे रासायनिक विश्लेषण पूर्ण झाले आहे का?
– संबंधित प्रकरणांमध्ये अंतिम C.A. अहवाल पोलिस प्रशासनाला प्राप्त झाले आहेत का?
– दारूमध्ये स्पिरिट मिसळल्याचे तपासणीत आढळले आहे का?
– दारूमध्ये मेथेनॉल किंवा अन्य कोणतेही घातक रसायन आढळले आहे का?
– आढळलेल्या रसायनांचे प्रमाण किती आहे?
– जप्त केलेली दारू मानवी सेवनासाठी कितपत धोकादायक आहे, याबाबत तज्ज्ञांचे मत किंवा अहवाल घेण्यात आला आहे का?
– आतापर्यंतच्या कारवायांमधील C.A. अहवाल जनतेसमोर किंवा संबंधित प्रकरणांमध्ये उपलब्ध करून देण्यात आले आहेत का?
– जर अहवाल उपलब्ध आहेत, तर त्यामध्ये नेमके कोणते रासायनिक घटक आढळले, याची माहिती पोलिस प्रशासन देणार का?
कारवाई होतेय; पण अवैध धंदे थांबत का नाहीत?
पोलिसांकडून गावठी दारूविरोधात कारवाया होत असल्या तरी अवैध दारू विक्रीचे प्रमाण पूर्णपणे थांबलेले दिसत नाही, अशी नागरिकांमध्ये चर्चा आहे. बारामती शहर व तालुक्यात ड्राय डेच्या दिवशीही अवैध दारू विक्री होत असल्याच्या तक्रारी नागरिकांकडून केल्या जात असल्यास त्याची प्रशासनाने गांभीर्याने दखल घेणे आवश्यक आहे.
याचबरोबर गांजा विक्री, प्रतिबंधित गुटखा व सुगंधित तंबाखूची विक्री, जुगार, मटका आणि चक्री यांसारख्या बेकायदेशीर व्यवसायांवरही सातत्याने कारवाई होणे गरजेचे आहे.
काही ठिकाणी टपऱ्या व इतर आस्थापनांमधून गुटख्याची खुलेआम विक्री होत असल्याच्या तक्रारी असल्यास संबंधित विभागांनी संयुक्त तपासणी करून वस्तुस्थिती स्पष्ट करावी, अशी मागणी नागरिकांकडून होऊ शकते.
अवैध धंदे आणि वाढती गुन्हेगारी यांचा संबंध?
अवैध दारू, गांजा, गुटखा, जुगार, मटका आणि चक्री यांसारख्या बेकायदेशीर धंद्यांवर प्रभावी नियंत्रण नसल्यास त्यातून परिसरातील कायदा-सुव्यवस्थेवर परिणाम होण्याची शक्यता असते. त्यामुळे केवळ एखाद्या ठिकाणी कारवाई करून गुन्हा दाखल करण्यापेक्षा या अवैध व्यवसायांच्या मूळ नेटवर्कपर्यंत पोहोचून कारवाई करण्याची गरज आहे.
‘कारवाई’पेक्षा ‘अंतिम अहवाल’ महत्त्वाचा
गावठी हातभट्टीची दारू जप्त करून आरोपींवर गुन्हा दाखल करणे ही कायदेशीर प्रक्रियेतील एक बाब आहे. मात्र, त्या दारूमध्ये नेमके कोणते घटक आहेत, त्यात मेथेनॉल अथवा इतर घातक रसायन आहे का आणि ती दारू मानवी सेवनासाठी किती धोकादायक आहे, हे वैज्ञानिक पद्धतीने स्पष्ट होणे तितकेच महत्त्वाचे आहे.
त्यामुळे बारामतीसह पुणे जिल्ह्यातील अवैध दारूविरोधातील कारवायांमध्ये जप्त करण्यात आलेल्या नमुन्यांची C.A. तपासणी, प्राप्त झालेले अंतिम अहवाल आणि त्यातील निष्कर्ष याबाबत पोलिस प्रशासनाने स्पष्ट माहिती देण्याची गरज आहे.
कारवाई होतेय, गुन्हे दाखल होत आहेत; पण जप्त दारूची रासायनिक सत्यता जनतेसमोर कधी येणार? हा प्रश्न आता नागरिकांकडून उपस्थित होत आहे.
✍🏻मुख्य संपादक – मंगलदास तुकाराम निकाळजे
मोबाईल नंबर – 8390041414
